Wat betekent SOS volgens de 100-jarige bioloog en documentairemaker Sir David Attenborough? Wat kan de mensheid doen en (vooral) laten om deze SOS te beperken?

Autocraten vallen aan

Met duidelijk zichtbare oorlogen in Soedan, Oekraïne, Libanon en de Palestijnse gebieden. Rusland voert sluipende oorlogen binnen haar zogenaamde ‘invloedsfeer’. China ‘neutraliseert’ de Tibetanen en Oeigoeren, bedreigt Taiwan en voert, samen met Rusland en Noord-Korea, een hybride oorlog tegen het Westen.

In 2026 maakt Trump ruzie met de buurlanden Mexico en Canada, maar ook met Venezuela, Iran, Europa en de NAVO. En zelfs met de WHO, (klimaat)wetenschappers, de rechtsstaat en de democratie.

Hoe vreselijk alle oorlogen ook zijn, ze brengen de mensheid nauwelijks aan het wankelen.

De minder zichtbare oorlog

Dat ligt heel anders met de oorlog waaraan bijna iedereen aan meedoet, al dan niet bewust. De schade daarvan neemt dagelijks toe. De gevolgen op termijn zijn nauwelijks te beseffen. Maar lang niet iedereen wil deze oorlog zien of benoemen. Ontkennen of bagatelliseren lijkt makkelijker, want dat voorkomt het maken van keuzes en het nemen van verantwoordelijkheid.

Tegen wie of wat wordt oorlog gevoerd? Tegen het leven. Beter geformuleerd: tegen ál het leven.

Door de honger naar grondstoffen en de grootschalige industriële productie van voedsel en spullen neemt de biodiversiteit in zee en op land snel af. Aangezien alles met elkaar verbonden is, brengt een dalende biodiversiteit onze voedsel- en watervoorziening in gevaar.

De uitstoot van broeikasgassen stijgt in een ongekend tempo, vooral in de afgelopen 50 jaar onder invloed van de verregaande globalisering. En dat allemaal dankzij een economisch systeem gebaseerd op de illusie van ‘eindeloze groei’ en waarin bomen pas waarde krijgen, zodra ze gekapt of verbrand worden.

Massa-extinctie

De wereld koerst af op een gemiddelde temperatuurstijging van minimaal 3 tot 4 graden in de komende 75 jaar. De poolgebieden, die voor een gebalanceerd klimaat moeten zorgen, kennen echter een veel snellere temperatuurstijging. Net als Europa, dat grotendeels onleefbaar dreigt te worden binnen de duur van slechts enkele mensenlevens.

De inmiddels 100-jarige Sir David Attenborough is bioloog en documentairemaker en toont al 80 jaar de schoonheid van de natuur en steeds vaker ook de dramatische impact daarop van de mens.  

De huidige 6e massa-extinctie verloopt 10 tot 100 keer sneller dan alle eerdere massa-extincties in de afgelopen 500 mln jaar, waarbij 75 tot 90% van al het leven verdween. 

Levensstijl

De huidige water- en energieverslindende, vervuilende en extreem destructieve economische levensstijl is onhoudbaar. De wereld worstelt deze eeuw voortdurend met financiële, economische, ecologische en sociale crises. De laatste vooral door een groeiende ongelijkheid en politieke keuzes.

De toenemende bestuurlijk incompetentie en polarisatie, mede dankzij Big Tech, vertragen de noodzakelijke stappen. Sommige bestuurders proberen hun eigen falen te verhullen met toenemende aanvallen op de democratie en de rechtsstaat.

Het loslaten van de status-quo blijkt erg lastig. Bang voor het verlies van overvloed en macht?

Goedkope energie

Terwijl er met een meer duurzame inrichting van de samenleving weldegelijk kansen zijn om de huidige massa-extinctie te beperken. Het is iedereen wel duidelijk dat we in hele korte tijd af moeten van alle fossiele brandstoffen. Maar ook van andere brandstoffen waaronder hout en het eindige uranium.  

Gelukkig zit er meer dan genoeg energie in zon, wind, (zee)water en onder de grond. Netcongestie en energieluwte kan worden opgevangen met de grootschalige inzet van steeds goedkopere batterijen met een hoge capaciteit van bijvoorbeeld het ruim beschikbare en veilige zout.

De prijs van dit duurzame energiesysteem is goedkoper en stabieler dan het energiesysteem uit de vorige eeuw. Goedkope energie betekent een enorm economisch voordeel. Bovendien neemt hiermee de geopolitieke afhankelijkheid van autocratische regimes fors af.

Minder energie en grondstoffen nodig

Nederland staat in de top 20 van grootste voetafdrukken wereldwijd. Deze voetafdruk kan meer dan halveren door het aantal grote verslinders van energie en grondstoffen op korte termijn te verlagen.

Denk bijvoorbeeld aan het meer dan halveren van de grotendeels illegaal opererende luchtvaart, tevens de een na grootste CO2-producent van Nederland. Volledig stoppen met kassen voor bloemen, kunstmestproductie, chemische grootvervuilers, producenten van wegwerpproducten en andere overbodige spullen waaronder fast-fashion. Maar ook door meer hergebruik, minder wereldwijde transporten, meer circulaire producten, minder nieuwe spullen kopen en meer delen. 

Het voedselsysteem kan veel duurzamer en neemt minder ruimte in beslag bij een sterk verlaagde vleesproductie. Meer richten op de lokale seizoensgebonden voedselvoorziening in de regio en binnen de EU. Stoppen met pesticiden, alle fast-food en obesitasfabrieken en vergif, inclusief tabak en de overvloed aan alcohol, verlaagt tevens de impact van alle welvaartsziekten op de zorgkosten.

Herverdeling

Een herverdeling van bezit is noodzakelijk om de herhaaldelijke economische en sociale crises te beperken. Woningen zijn er (bijna) genoeg, maar wel in de verkeerde handen. Stoppen met 2e woningen, huisjesmelkers, Airbnb en vakantiewoningen zorgt direct voor meer beschikbare woningen voor (startende) gezinnen. Modulaire nieuwbouw, bij voorkeur van hout, reserveren voor stellen en (oudere) alleenstaanden.  

Financiële crises nemen af  bij minder invloed van aandeelhouders en minder financiële sturing op de korte termijn. Meer coöperaties en meer richten op de lange termijn.

Geld is geen issue in Nederland. Bedrijven ontvangen jaarlijks minimaal 40 miljard aan fossiele subsidies. Aandeelhouders worden in de watten gelegd met een lage vennootschapsbelasting (gehalveerd in 50 jaar), overbodige aftrekposten bij multinationals voor ‘innovatie’ en de belastingvrije inkoop van aandelen. Rijken ontvangen miljarden door bijna gratis (vastgoed)erfenissen.

Save Our Selves

De beloning van een duurzame koers is groot, namelijk een verlaagde kans op het uitsterven van planten en dieren, waaronder de mens.

De economie wordt stabieler. De structurele gezondheidsschade en -kosten nemen af door een verbeterde levensstijl en leefomgeving met o.a. gifvrij voedsel en water. Sociale conflicten nemen af door een betere herverdeling en meer samenwerken met elkaar i.p.v. tegen elkaar.

De mensheid kan overleven. De tijd dringt. De keuze is aan ons.